OV-straten Kleiweg

Kleiweg (B&W Hillegersberg; 25-2-1916) De Kleiweg was een vroeg bekende dijk daterend van de 12de eeuw, iets ten zuiden van de huidige Kleiweg. De Overschiese Kleiweg (B&W 6-2-1970) is een onderdeel van de Kleiweg. De Kleiweg werd vroeger wel beschouwd als een onderdeel van een oude zeedijk, welke door de Romeinen zou zijn aangelegd. De vroegst bekende dijk dateert echter van de 12de eeuw en bevindt zich bovendien ten zuiden van de Kleiweg. Deze dankt haar naam aan de Kleiweg in het veen (oeverwal van een stroom) waarop zij is gelegen. (Dwarskleiweg B&W 6-2-1970) Korte Kleiweg (B&W 23-7-1971), Oude Kleiweg.

Niet zo oud als de weg naar Kralingen, maar veel scheelt het niet. De reiziger tussen de gemeenten Hillegersberg en Overschie maakte er al in de 12e eeuw gebruik van en in 1419 wordt voor zover bekend, voor het eerst de naam Cleyweg gebruikt. Als een wal in het veen vond over de op een zandrug gelegen polderdijk in verhouding veel verkeer plaats.
In het prille begin heeft de Kleiweg zelfs als een zeewering gefungeerd die in de 12e eeuw door Egmonder monniken, bijgestaan door hun broeders van de Sint Paulusabdij in Utrecht, tussen Gouda en Vlaardingen was aangelegd.

Gelegen tussen de Rotte en de Schie was het een belangrijke landverbinding waar aan de oostzijde het buurtschap De Koot lag terwijl aan de westzijde de Kleiweg zich splitste in de Oude Kleiweg en de Oudendijksche kade wat later de Zestienhovensekade zou gaan heten.
Door de veenafgravingen in de 17e en 18e eeuw kwam het land echter steeds lager te liggen waardoor een plassengebied ontstond waarvan het overtollige water door een molengang met drie molens werd afgevoerd naar de Bergse Plassen.
Het tussen de gemeenten Hillegersberg en Overschie gelegen ambacht Schiebroek werd in 1817 een zelfstandige gemeente, maar alle drie gemeenten werden in 1941 geannexeerd door Rotterdam.
Waar de bebouwing zich eerst voornamelijk aan de noordzijde bevond is ontstond in de loop van de 20e eeuw aan de Hillegersbergse zijde van de Kleiweg aan beide zijden bebouwing.
Dat leidde tot de benamingen Kleiwegkwartier en Hillegersberg-Zuid.
Het deel aan de zijde van Overschie bleef voornamelijk alleen aan de noordzijde bebouwd.

Station Schiebroek gezien vanaf de Kleiweg, ca. 1918

Station Schiebroek gezien vanaf de Kleiweg, ca. 1918

Het Spoor
De eerste echte vorm van openbaar vervoer was ook gelijk fors. Praktisch op de grens van Hillegersberg en Overschie kwam station Schiebroek van de op 4 januari 1900 opgerichte Zuid-Hollandsche Electrische Spoorweg-Maatschappij (ZHESM) te liggen wat op 1 oktober 1908 officieel werd geopend. De Hofpleinlijn was geboren.
Het gebied kreeg daarmee een directe aansluiting met zowel Den Haag als Rotterdam via de allereerste geëlektrificeerde spoorweg van Nederland. Het station kreeg in 1955 de naam Stations (halte) Kleiweg en vanaf 2006 is de lijn omgebouwd tot een metrolijn onder de naam Randstadrail. Daarbij kreeg de zuidelijke tak in plaats van aansluiting via station Bergweg op station Hofplein, een aansluiting via station Blijdorp op het Centraal Station en verder.

De bus
De tweede vorm van openbaar vervoer die zich rond de Kleiweg ontwikkelde was de bus.
Niet dat er nooit sprake is geweest van een tram, de aansluiting via de Bergweg was immers binnen handbereik, maar meer omdat de bewoners uit dit gebied zich jarenlang tegen de komst van de tram hebben verzet.
Vóór het verschijnen van de RET buslijn is er relatief veel particulier busvervoer geweest. Bedrijven als Van Dam, de T.O.D. en de Noorder Autobus Dienst waren in die omgeving actief. De T.O.D. had zelfs op de Kleiweg vlakbij de Jan Van Nassaustraat haar garage.
De RET verscheen voor het eerst op de Kleiweg op 28 augustus 1938 toen buslijn L werd ingesteld vanaf de Kootse kade via de Kleiweg en Schiedam naar Kethel. De lijn was overgenomen van Van Dam en werd tot 26 september nog met de bussen van dat bedrijf uitgevoerd.
Net als alle andere lijnen werd op 10 mei alle vervoer gestaakt en op 22 mei werd lijn L heringesteld. Datzelfde gebeurde ook tussen 7 september 1944 en 21 januari 1946. Het volledige traject werd eerst op 1 april 1949 weer bereden.
Per 1 november 1953 werd lijn L omgezet in lijn 40 welk nummer per 8 oktober 1959 weer werd omgezet in 60 waarbij de route ongewijzigd bleef over de Kleiweg zij het dat de Kootsekade werd ingeruild voor de Ceintuurbaan bij NS Station Noord.
Het nummertje wisselen bleef gehandhaafd en op 4 november 1967 werd buslijn 60 wederom 40.
Op 23 februari 1968 werd de Ceintuurbaan ingewisseld voor het pleintje aan de zuidzijde van het station en met ingang van 8 juni 1998 werd lijn 40 opgeheven maar opgevolgd door lijn 41 op de route Station Noord-Station Schiedam Centrum. Deze bleef rijden tot 4 november 2002.

Op 1 januari 1941 verscheen ook lijn S ten tonele die vanaf de Kootse kade via de Kleiweg naar de Lindesingel in Schiebroek ging rijden. Ook deze lijn was overgenomen van een particuliere busondernemer, de Noorder Autobus Dienst N.A.D.
Na de reeds genoemde periode van 7 september 1944 tot 21 januari 1946 waarin alle busdiensten werden gestaakt, werd op 13 april 1950 de route verlengd naar Station Delftse Poort. Daarmee tekende zich een route af waarin de met name in Schiebroek bekende buslijn 45 zich jarenlang manifesteerde. Die omzetting vond dan ook plaats op 1 november 1953 toen lijn S, lijn 45 werd.
De Kleiweg verdween voor deze lijn grotendeels uit beeld toen de bus op 7 april 1956 via het nieuw geopende Rozenlaanviaduct ging rijden en de Kleiweg alleen nog bij de kruising met de Uitweg werd aangedaan.
Op 25 januari 1969 verscheen buslijn 45 weer op de Kleiweg toen het eindpunt werd verlegd naar de Centrale Werkplaats van de RET ter hoogte van de Zonnebloemstraat op de Kleiweg. Per 20 september 1982 volgde vanaf dat punt nog een verlenging naar het nieuwe Sint Franciscus Gasthuis aan de Kleiweg. Dat laatste stukje tussen de Kleiweg en het Sint Franciscus Gasthuis is het enige dat nog resteerde van deze bekende buslijn die op dat traject met ingang van 4 november 2002 werd opgeheven.

Buslijn 45, eindpunt Kleiweg ca. 1971

Buslijn 45, eindpunt Kleiweg ca. 1971

Als laatste RET buslijn die de Kleiweg heeft bereden is daar lijn 35. Een ringlijn die vanaf 4 november 1967 de verbinding tussen Ommoord en Hillegersberg onderhield. Vanaf 25 januari 1969 werd een nieuwe route gevolgd die NS Station Noord via de Kleiweg en Schiebroek verbond met NS Station Alexander.

De laatste jaren
De bewoners van Kleiweg en omgeving konden m.i.v. 4 november 2002 kennis maken met een nieuwe lijn 44: Metrostation Zuidplein – Sint Franciscus Gasthuis, een aanzienlijk lang traject dus. Blijkbaar te lang want m.i.v. 24 mei 2004 werd de lijn ingekort tot het traject Metrostation Zuidplein – Centraal Station. Een flink deel van de route werd toen overgenomen door lijn 49 op een ook al lange route tussen Sint Clara Ziekenhuis (facultatief)/Station Zuid en Sint Franciscus Gasthuis en zo werd de Kleiweg dus verblijd met lijn 49! Lijn 49 werd ingaande 10 januari 2005 ingekort tot het traject Centraal Station – Sint Franciscus Gasthuis, en bleef dus via de Kleiweg rijden.
M.i.v. 6 januari 2006 werd lijn 49 ingekort tot het traject Centraal Station – Kleiweg bij RET. Tussen Kleiweg bij RET en het Sint Franciscus Gasthuis ging een minibusje rijden onder lijnnummer 45. Het eindpunt lag op het terrein van het ziekenhuis waardoor er geen ruimte was voor bussen van een normaal type.

Een weer andere situatie ontstond m.i.v. 10 december 2006. Op deze datum werd lijn 49 wederom ingekort en bereed voortaan nog slechts het traject Centraal Station – Station Noord. Tegelijkertijd werd lijn 32: Noordereiland – Overschie via het Rotterdam Airport-Randstadrailstation Melanchtonweg-Kleiweg doorgetrokken naar Station Noord. Op 14 december 2008 werd lijn 32 weer ingekort tot het oertraject Noordereiland – Overschie. Het trajectgedeelte Overschie – Station Noord werd m.i.v. die datum overgenomen door lijn 41 Station Schiedam-Centrum – Station Noord. Het lijnnummer 41 keerde dus weer terug op de Kleiweg.

De taak van minibuslijn 45 werd wat belangrijker toen deze m.i.v. 24 augustus 2010 werd verlengd vanaf Kleiweg bij RET via Rozenlaan – Bergselaan – Station Noord, ter gedeeltelijk vervanging van buslijn 49 die werd opgeheven.
Lijn 41 werd m.i.v. 12 december 2010 ingekort tot het traject Station Schiedam-Centrum – Bedrijvenpark NoordWest. De comeback van lijn 41 op de Kleiweg was dus maar van korte duur.
Op 11 december 2011 was het einde verhaal voor minibus 45.

Terugblikkend op de activiteiten van de -interlokale- particuliere vervoerders dient te worden vastgesteld dat het met name de Bergweg was die tot 1956 via het “Muizengaatje” de enige verbinding met Rotterdam vormde. Reden waarom via de route alle openbaar vervoer plaatsvond.
De buitengemeenten zoals Boskoop en Bleiswijk werden via die route bereikt.
Zo werd in de jaren twintig naast de firma Hibex ook de Autogarage Hillegonda actief. Zij hielden het nog geen jaar uit en Hillegersberg bleef afhankelijk van de via de Straatweg en de Bergweg rijdende buitenlijnen.
Toen in Rotterdam vanaf half januari 1924 geen nieuwe standplaatsvergunningen voor stadsdiensten meer werden uitgegeven, zagen de interlokale vervoerders hun kans schoon en openden vele nieuwe diensten. Niettemin werden in 1927 ook deze vervoerders aan banden gelegd.

De tram
Het was duidelijk dat de RET haar zinnen had gezet op het vervoer naar Hillegersberg en Schiebroek. De in 1926 overgebleven particuliere vervoer in deze omgeving, de Terbregse Omnibus Dienst (T.O.D.) had in 1927 een concessie verkregen voor het vervoer. In 1931 ontstond een combinatie met de Noord-Wester Express waarna er een forse concurrentie ontstond

De sinds 29 december 1882 beschikbare paardentramlijn vanaf het Hofplein in Rotterdam naar de Straatweg bediende primair het vervoer over de Bergweg en alhoewel de verzoeken tot spoorverdubbeling en elektrificatie door de gemeente Hillegersberg keer op keer waren afgewezen kon uiteindelijk op 1 januari 1919 de lijn van de Schielandse Tramweg Maatschappij worden overgenomen. Op 5 juni 1923 werd over dubbelspoor met een elektrische tram de Dorpsstraat worden bereikt en later werd met lijn 14 de verbinding tot aan de Molenlaan in gebruik genomen. Maar de Kleiweg bleef buiten beeld.
Alleen aan de oostzijde werd per 24 maart 1930 aan de Kootse kade voor lijn 23 een kopeindpunt gerealiseerd naast de aldaar op 20 augustus 1923 in gebruik genomen nieuwe remise.
Op 1 juli 1936 werd lijn 23 vervangen door lijn 10 die deze taak tot 9 augustus 1937 zou uitvoeren.
Drie weken later kwam een keerlus gereed waardoor vanaf de Straatweg via de Hillegondastraat en de Willem van Hillegaersbergstraat naar de Kootse Kade kon worden gereden welke lus tot 18 december 1937 door lijn 14 zou worden benut.
Op 6 september 1943 kwam lijn 10 hier weer terug, op 25 december 1943 gevolgd door lijn 14 en deze beide lijnen zouden hier tot 1 december 1944 hun eindpunt houden.
Na afloop van de oorlog keerde lijn 10 hier op 16 augustus 1945 weer terug om op een gedenkwaardige 1 november 1960 dit eindpunt in te ruilen voor een nieuw eindpunt op de Kleiweg.

Zoals eerder opgemerkt, was dat niet zonder slag of stoot gegaan.
Waar de RET per 1 juni 1937 de T.O.D. met haar bus door overname van deze lijn definitief had verdrongen, waren de voorstellen tot doortrekking van tramrails over de Kleiweg, mogelijk zelfs richting Schiebroek, met alle mogelijke argumenten door de buurt afgewezen.
Overigens zou het gehele T.O.D. bedrijf pas op 1 januari 1941 in de RET opgaan, waarmee een zeer gewaardeerde autobusonderneming uit Hillegersberg-Schiebroek-Terbregge verdween.
Ook ondernemer H. van Dam uit Kethel die over de Kleiweg een buslijn tussen Hillegersberg en Overschie exploiteerde werd op 5 januari 1939 door de RET overgenomen.

De komst van de tram op de Kleiweg had alles te maken met de aankoop in 1959 van het complex van Allan, een bedrijf dat in de geschiedenis vele Rotterdamse trams en bussen had vervaardigd maar in 1959 haar activiteiten had beëindigd. Een railverbinding vanaf de Straatweg naar deze nieuwe centrale werkplaats/annex Hoofdkantoor (ter vervanging van de Isaäc Hubertstraat) was uiteraard noodzakelijk en werd dan ook per 24 oktober 1960 gerealiseerd.
Het naast het complex aangelegde luseindpunt werd in gebruik genomen door lijn 10 die op 2 september 1967 vervangen zou worden door lijn 6 die op haar beurt op 28 augustus 2000 het stokje weer zou overgeven aan lijn 3 die de Kleiweg tot 23 augustus 2004 zou bedienen. Lijn 8 verscheen pas m.i.v. 10 december 2006 op de Kleiweg. Dus de Kleiweg is, wat normale diensttrams betreft, ruim twee jaar tramloos geweest.

In onderstaande fotogalerij zijn ook foto’s opgenomen die eerder zijn gepubliceerd in o.a. onderstaande boeken:
100 jaar elektrische tram in Rotterdam 1905-2005 (2005), C.J. v.d. Werf/H.A. Voet
Groeten uit Hillegersberg (1991), H.A. Voet/H.A. Voet
Kleur in Rotterdam (1998), A. Tak/H.A. Voet
Rotterdam door de tijd -deel 9- Kleiwegkwartier (2005), H.J.S. Klaassen/H.A. Voet
Sint Franciscus Gasthuis 1892-2012 (2012) K. Postema/H.A. Voet

  11 comments for “OV-straten Kleiweg

  1. F. van Leeuwen
    27 april 2014 at 09:06

    Onder artikel over Hillegersberg staan verkeerde foto’s.

    Groet,

    Frits

    • Ren√© van der Beek
      27 april 2014 at 09:44

      Dank Frits voor de snelle reactie! Typefoutje is hersteld.

  2. Hans Blom
    27 april 2014 at 12:05

    Mooie historie over omgeving Kleiweg.

  3. Rick Pas
    27 april 2014 at 20:47

    Hallo Renë
    nog steeds staat bij de aflevering van bus 125 saurer/allan. Ik heb reeds eerder gemeld, dat dit Kromhout/Allan moet zijn!

    Groeten, Rick Pas

    • Ren√© van der Beek
      28 april 2014 at 07:15

      Hallo Rick, klopt. Deze foto is voor de tweede maal geplaatst en het origineel was nog niet gewijzigd. Wel de eerst geplaatste foto! Bij deze hersteld.

  4. Joop Harmsen
    29 april 2014 at 07:08

    Beste Rene,
    Allan & Co is nooit failliet gegaan. In 1959 zijn de activiteiten beeindigd en in 1960 kwam het juridisch einde.

    • Ren√© van der Beek
      29 april 2014 at 07:57

      Joop, jij kunt het weten; ik pas het aan! Bedankt voor je reactie.

  5. Louis van Huut
    23 maart 2016 at 11:53

    Beste Rene,
    Bij mijn foto van de 611 op lijn 5 aan de Kleiweg staat een verkeerd jaartal, moet namelijk 1969 ipv 1996 zijn; op de fotopagina RET emr. 609-611 staat dezelfde foto met wel het juiste jaartal 1969.
    Met vr.gr.,Louis

    • René van der Beek
      26 maart 2016 at 08:30

      Ik heb de 6 en de 9 weer omgedraaid Louis, dank voor je attentie!

  6. 25 maart 2016 at 17:05

    Hallo René,
    Foto 8 is geen Krupp, maar Ford bus 70.
    Groeten. Rick Pas.

    • René van der Beek
      26 maart 2016 at 08:30

      Je hebt helemaal gelijk Rick, het is aangepast!

Geef een reactie