Pontveren

Het is kleinschalig maar daarom niet minder gewaardeerd; het openbaar vervoer met de pontveren.
Bijna volledig uitgestorven, maar in oud-Rotterdam en daarbuiten voorkwamen zij kilometers omlopen.
Het is een bijzondere vorm van openbaar vervoer, de kabelpontjes. De pontjes, een min of meer plat ponton met soms een klein huisje erop voor de schipper, waren doormiddel van geleiders verbonden met een strak gespannen kabel over de rivier. Aan een kant zat de kabel aan een vast punt en aan de andere kant kon de kabel met een soort haspel gevierd worden.

Elke cent was er een, dus waarom geen reclame op de pont?

Elke cent was er een, dus waarom geen reclame op de pont?

De particuliere schipper trok met een houten trekklos om de staalkabel op handkracht de pont naar de overkant en weer terug. Bij het naderen kruisend scheepvaartverkeer werd de kabel gevierd, die zonk dan naar de bodem en was zo geen belemmering voor het scheepvaartverkeer. Was de rivier weer vrij dan werd de kabel weer strak gespannen en met een houten trekklos om de kabel kon de pontjesbaas weer aan het werk. Deze wijze van werken was natuurlijk alleen mogelijk waar relatief weinig scheepvaart was. Om die reden werden de pontjes over de Delfhavense Schie als eerste uit de vaart genomen.

Een overzicht:
* Teilingerstraat – Proveniersstraat, Rotterdamse Schie
* Poortstraat – Zomerhofplein, Rotterdamse Schie
* Schansweg – Oudendijkse Schiekade, Rotterdamse Schie
* Aalkeetstraat – Zestienhovensekade, Rotterdamse Schie
* Aelbrechtsplein – Spangesekade, Delfshavense Schie
* Hooidrift – Mathenesserdijk/kade over de Delfshavense Schie
* Crooswijksebocht – Zwaanhals, Rotte
* Cleyburgstraat – Talmastraat, Noorderhaven
* Sophiakade – Slachthuiskade, Boezem
* Linker Rottekade – Rechter Rottekade, Rotte
* De Zweth, Delfshavense Schie

Schiekade/Teilingerstraat – Schiekade/Proveniersstraat
Een veel gebruikt pontje dat tot de bouw van de Teilingerbrug in 1915 personen overzette tussen het in opkomst zijnde Provenierswijk en het Oude Noorden.

Schiekade/Poortstraat – Schiekade/Zomerhofplein
Een heel bekend particulier pontje, zeker fotografisch bezien, voer over de Rotterdamse Schie, de vaarweg tussen het centrum van Rotterdam en Delft tussen het toen nog bestaande Zomerhofplein en de Haarlemmerstraat. Het was een klein pontje dat overdekt was met een zeil dat beschutting bood tegen regen en zon. Op de houten zijkanten was een reclame aangebracht van ‘Van Rossums Troost’.

Het pontje over de Schie

Het pontje over de Schie

Schansweg – Oudendijkse Schiekade
In Overschie voer over de Rotterdamse Schie een pontje bij de Schansweg. Vanaf die plaats ging het naar de Oudendijkse Schiekade bij de Oude Kleiweg. Erg veel mensen maakten niet van dit pontje gebruik. Wel waren de werknemers van de nabij gevestigde borstelfabriek van Van den Burg klanten, aan het begin en het einde van de werkdag. Toen rijksweg A20 werd aangelegd was het afgelopen met dit pontje. De Rotterdamse Schie verdween onder de A20 door in een bevaarbare tunnel.

Van de Schansweg naar de Oudendijkse Schiekade

Van de Schansweg naar de Oudendijkse Schiekade

Aalkeetstraat – Zestienhovensekade
Een tweede pontje in de Rotterdamse Schie voer tussen de Kleinpolderkade ter hoogte van Kedichemstraat naar de Zestienhovensekade. Veel scholieren uit Overschie die op weg waren naar hun schooltuintje maakten van dit pontje gebruik. Via beide pontjes kwam je uiteindelijk op de (Overschiese) Kleiweg als je naar Schiebroek of Hillegersberg moest.

Van de Kedichemstraat naar de Zestienhovensekade

Van de Kedichemstraat naar de Zestienhovensekade

Aelbrechtsplein – Spangensekade
Weer een ander pontje zorgde voor de verbinding over de Schie tussen het Aelbrechtsplein (nu Aelbrechtskade) bij de Beukelsweg en Spangen. De veerman van deze pont had over het algemeen niet veel te doen, alleen op de zondagen dat Sparta thuis speelde in het Kasteel stonden de mensen in de rij te wachten om overgezet te worden. Deze overvaart had het nadeel dat de Schie hier erg breed is en een ook drukke vaarroute is. Het gewone scheepvaartverkeer had voorrang boven de veerpont. Dat overzetten viel over het algemeen niet mee en de veerman moest op dit traject goed uitkijken.

Aelbrechtsplein-Spangensekade

Aelbrechtsplein-Spangensekade

Spangensekade – Aelbrechtskade
Net als de vorige in het rijtje, was ook deze actief over de Delfshavense Schie. Gesitueerd tussen de Spangensekade bij de Mathenesserdijk, even ten zuiden van de Mathenesserbrug gaf het een verbinding met de Aelbrechtskade ter hoogte van de Hooidrift.

Tussen de Spangensekade en de Hooidrift

Tussen de Spangensekade en de Hooidrift

 

 

 

 

Crooswijksebocht – Zwaanshals
De verbinding over de Rotte tussen de Linker Rottekade / Crooswijksebocht en het Zwaanshals werd ook verzorgd door een pont. Hierop konden maximaal twintig mensen tegelijk worden vervoerd. Dat dit werkelijk zo was bleek in september 1893, toen er een brand uitbrak in het nabij gelegen Geldelozepad. Veel nieuwsgierige wilden de brand van dichtbij bekijken en voeren met het pontje naar die plaats. Bij één van die afvaarten, toen het pontje al enkele meters uit de kant was, sprongen er toch nog enkele mensen op de achterzijde van de pont en de achterzijde raakte onder water. Uit angst dat ze in het water terecht zouden komen, dromden de passagiers naar de voorzijde, die daardoor ook te zwaar werd en eveneens water maakte. Vervolgens grepen de mensen zich vast aan de ketting, waardoor de pont kantelde. De passagiers kwamen in het water terecht. Het lukten velen naar de kant te zwemmen, maar niet iedereen kon zwemmen. Het gelukte niet alle passagiers te redden en 10 mensen verdronken.

Omlopen via de Noorderbrug was niet nodig; met de pont van de Crooswijksebocht naar het Zwaanshals

Omlopen via de Noorderbrug was niet nodig; met de pont van de Crooswijksebocht naar het Zwaanshals

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Cleyburchstraat – Talmastraat
De naam Noorderhavenkade herinnert nog steeds aan de in 1932 gegraven Noorderhaven. Tijdens de 10 jaar van het bestaan van deze haven (in 1942 werd hij weer gedempt), kon tussen de Cleyburchstraat en de Talmastraat met de pont worden overgevaren.

Het pontje over de Noorderhaven bij de Gordelweg, 1936

Het pontje over de Noorderhaven bij de Gordelweg, 1936

Sophiakade – Slachthuiskade
Ook de Boezem was zo’n barrière tussen twee wijken. Het loonde dus de moeite om voor een paar cent met het pontje over te varen tussen de Sophiakade en de Slachthuiskade.

Het pontje over de Boezem

Het pontje over de Boezem

 

 

 

 

 

 

Linker Rottekade – Rechter Rottekade
In 1916 kon nog over de Rotte worden overgevaren van de Rechter naar de Linker Rottekade, de plek waar de uitspanning In den Baaks zich bevond.

Voor een kopje thee even overvaren.

Voor een kopje thee even overvaren.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

De Zweth – De Kandelaar

Toen nog een zelfstandige gemeent Overschie, maar wel een met een veerdienst over de Delftse Schie bij de Zweth. Aan de Delftweg was een brede aanlegplaats voor de grote platte schuit, waarop zelfs auto’s konden worden vervoerd. De aanlegplaats aan de andere zijde was het buurtschap De Kandelaar, vlak bij het lokale café ‘De Kandelaar’. Hier dronken veel passagiers een kop koffie of iets anders. Op een bord bij dit café stond: ‘Hier zet men koffie en over’. Deze boot voer voor het eerst in 1840 en heeft het tot 1960 uitgehouden.

De laatste jaren voor de opheffing van het veerpontje bij De Zweth

De laatste jaren voor de opheffing van het veerpontje bij De Zweth

 

 

 

 

 

 

 

Delftweg – Kethelsekade
Een bijzondere veerdienst was de verbinding in Overschie tussen de Kethelsekade en de Delftweg, nabij het Oude Veerhuis. Deze dienst werd onderhouden met behulp van een platte schuit en een roeiboot. De platte schuit werd voornamelijk gebruikt voor het vervoer van paarden die via het jaagpad schepen voorttrokken van en naar Delft. De roeiboot werd gebruikt voor het overzetten van voetgangers.

Van Overschie naar Kethel per boot.

Van Overschie naar Kethel per boot.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Tenslotte; over de Delfshavense Schie heeft ook nog een tijdelijk pontje dienst gedaan toen in 1950 de brug werd gerepareerd. Anders had men wel heel erg ver moeten omlopen!

Delfshavense Schie, pont (bij reparatie van de brug), ca. 1950

Delfshavense Schie, pont (bij reparatie van de brug), ca. 1950

  1 comment for “Pontveren

  1. Ronald van der Meer
    2 november 2015 at 13:47

    Het opschrift “Hier zet men koffie en over” bij café De Kandelaar zou door grappenmakers zijn aangevuld, waarna er zou staan: ‘Hier zet men koffie en over en af`. Mijn leraar Nederlands vertelde het, als voorbeeld van het foutief afkorten. Men bedoelde: Hier zetten we koffie, we zetten U over en we zetten U af! Dergelijke afkortingen mogen alleen wanneer het werkwoord steeds dezelfde betekenis heeft.

    Ronald van der Meer

Geef een reactie