OV-straten Weena

Weena (B&W 13-9-1949), Weenastraat (1854/9-4-1909), Weenaplein (1854/B&W 21-11-1952), 1ste Weenastraat (B&W 9-4-1909/4-12-1956),  2e Weenastraat (B&W 9-4-1909/4-12-1956)

Denk het Hofplein weg en het huidige Weena zou kunnen aansluiten bij de 1ste Weenastraat en het Weenaplein. Ook heeft er een 2de Weenastraat bestaan, maar daar lagen aanvankelijk geen tramrails.
Het Huis of Hof van Weena ligt (of staat) op die locatie ten grondslag aan de naam. De familie Bokel had het in de 14de eeuw reeds in eigendom. Het Kasteel werd echter door de Hoekse troepen in 1426 verwoest en aan het begin van de 19de eeuw ontstond er bebouwing. In oktober 1854 kregen de Weenastraat en het Weenaplein hun naam en per 9 april 1909 werd de Weenastraat gesplitst in een 1ste en een 2de Weenastraat.
De 1ste Weenastraat liep vanaf het Hofplein in noordelijke richting naar het Weenaplein terwijl de 2de Weenastraat vanaf het Weenaplein in oostelijke richting met de Katshoek verbonden was.
De straatnamen vervielen per 4 december 1956 in verband met de aanleg van het Heliport.

Weena
Het huidige Weena ontstond eerst na de oorlog toen verdere uitvoering werd gegeven aan de wederopbouw. Diverse plannen ten spijt die allen beoogden een wereldstad met dat Weena aanzien te geven bleef het Weena voor de Rotterdammers tientallen jaren een kale vlakte zonder enige aantrekkingskracht. De straatnaam werd overigens officieel pas toegekend op 13 september 1949. Aan de oostzijde grenst het Weena aan het Hofplein en aan de westzijde aan de Beukelsdijk.
Daarnaast kennen we ook nog een Weena-Zuid een Weenapad en een Weenatunnel. Deze laatste oorspronkelijk het oostelijke deel van het Weena ter hoogte van het Stationsplein met het westelijke deel van het Weena verbindend, kreeg eerst in januari 2010 gezelschap van een tweede, iets zuidelijker gelegen tunnel in de tegenovergestelde richting. De naam Weenatunnel werd overigens pas op 3 december 2009 officieel vastgelegd.

Weena, 1959

Weena, 1959

Openbaar Vervoer
De 1e en de 2e Weenastraat en het Weenaplein hebben slechts een beperkt openbaar vervoer gekend. Het was de elektrische lijn 10 die vanaf 17 januari 1911 vanaf het Hofplein de 1e Weenastraat in reed en dan via het Weenaplein en de Ridderstraat zijn weg vervolgde richting de Zaagmolenstraat. Per 15 oktober 1917 kwam daar een einde aan toen de route werd verlegd via de Hofdijk naar de Noordsingel.

De lijnen 11 en 14 zouden echter de 2e Weenastraat nog gaan aandoen in verband met de uitbreidingsactiviteiten van het in 1953 geopende Heliport. Vanaf 19 oktober 1956 werden deze tramlijnen tijdelijk door de 2e Weenastraat geleid in plaats van langs de Hofdijk. Hier kwam definitief een einde aan toen  de namen van de 1e en de 2e Weenastraat en het Weenaplein per  4 december van dat jaar kwam te vervallen.

De ontwikkeling van het Weena zelf heeft alles te maken met de wederopbouw. Het eerste plan van Witteveen in 1941 voorzag nog geen Weena, maar het in 1946 aangenomen plan Wederopbouw van zijn opvolger wel. Het Hofplein waarvan de hoogst noodzakelijke reconstructie al in 1939 was begonnen, samen met de demping van de Rotterdamse Schie/Schiekade, ging de oostgrens van het Weena vormen welke weg een duidelijke verkeersfunctie kreeg tussen het hart van de stad met de tunneltraverse aan de westzijde. Daartoe was in die richting ook een tunnel voorzien die ter hoogte van het Stationsplein het te verwachten drukke verkeer daar zou ontlopen. Het traject kwam daarmee over de voormalige diergaarde te lopen en bood aansluiting op het nieuw te realiseren Centraal station. Het Weena en dan vooral het openbaar vervoer zou in haar bestaan nog vele malen met verleggingen te maken krijgen zoals de aanleg van de voetgangerstunnel bij de Lijnbaan, de aanleg van de Metro van 1960 tot 1968 en een complete vernieuwing inclusief een tweede tunnel richting Hofplein in recente jaren en de diverse reconstructies van het Hofplein.

Zonder dat er nog van een Weena sprake was begon het op 3 augustus 1943 met de verlegging van de tramsporen op de Stationsweg in zuid-westelijke richting om ter hoogte van de huidige Lijnbaan via deze verlegde Stationsweg weer op het Stationsplein aan te sluiten.
Op 1 juli 1951 werd het vernieuwde Hofplein-circuit in gebruik genomen en op 19 april 1954 het nieuwe Stationsplein. Daarmee dus ook de tramsporen op het oostelijke Weena gedeelte. Het wegverkeer kon er al ruimschoots eerder gebruik van maken.
Het westelijke Weena gedeelte vanaf het Stationsplein tot de Beukelsdijk met daaraan gelegen het Groothandelsgebouw, was bijna twee jaar eerder, op 19 mei 1952 ook voor het wegverkeer in gebruik genomen.

De tram
Het Weena kent veel tramlijnen. Sterker nog, de meeste Rotterdamse tramlijnen hebben ooit hun route over het Weena gehad en 9 daarvan nog steeds. De lijnen; 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 11, 12, 13, 15, 16, 20, 21, 22, 23, 24, 25 hebben ooit het Weena aangedaan. Bovendien hebben de lijnen 2 (2-3-1964/24-12-1964), 9 (2-3-1964/22-11-1965), 15 en 16 (2-9-1967/10-2-1968)er tijdens de metrobouw hun (kopeindpunt) gehad.
Het Weena kenmerkte zich bovendien door de aanwezigheid van opstelsporen. Niet alleen voor eventuele extra trams tijdens de spits maar meer nog voor het opstellen van de voetbalextra’s.

Vanaf het moment dat het gehele oostelijke deel van het Weena door de tram in gebruik werd genomen op 19 april 1954 was er sprake van 3 sporen en 1 feitelijke halteplaats bij het Hofplein.
Het grootste deel van het derde spoor aan de zijde van het Stationsplein werd als opstelspoor gebruikt met name voor de voetbaltrams maar ook voor extra’s of defecte rijtuigen.
Met de aanleg van de metro ontstond echter een proces dat menig trambestuurder met gemengde gevoelens zal hebben ervaren.

Toen op 14 november 1960 op het terrein tussen het Weena en het Delftseplein de eerste paal, lees damwand, in de grond werd geslagen was dat een voorbode van 7 jaren verandering. Na het slaan van de damwanden voor het metrokanaal en het bouwdok, volgde op 5 mei 1961 het vollopen van het bouwdok waarin de tunneldelen werden vervaardigd, tunneldelen die ook drijvend naar de Coolsingel getransporteerd moesten worden. Daarvoor moest ook op het Hofplein een kanaal worden gegraven waarvoer dan voor zowel het wegverkeer als voor de trams bruggen zouden moeten worden gebouwd. In  juli 1961 werden daarom zowel de zuidelijk rijbaan als de tramrails zo’n 10 meter in zuidelijke richting verplaatst waardoor aan de noordzijde ruimte kwam voor een noodweg en het slaan van de damwanden. De zuidwaarts verplaatste sporen kwamen op 21 september 1961 in bedrijf en de bruggen met de bijbehorende opritten konden daarna in maart 1962 in gebruik worden genomen, waarna de hulpsporen verwijderd konden worden.

Die situatie zou enkele jaren zo blijven in tegenstelling tot wat aan de westzijde van het Weena gebeurde, waar de metrodamwanden oprukten richting Stationsplein. Tram en bus aldaar dienden ook zuidwaarts te verhuizen, wat op het Weena slechts een verandering opleverde, namelijk de aanleg van een kopeindpunt voor de lijnen 2 en 9 ter hoogte van het Groothandelsgebouw.
Dat werd in maart 1964 in bedrijf genomen. In februari werd vanaf het Hofplein naar het Weena een nieuwe noodweg aangelegd waardoor de brug voor die richting kon vervallen. In maart 1966 was dat ook het geval met de trambruggen waarvoor betonnen platen in de plaats kwamen.

Spoorvernieuwing Weena met bovenleiding ivm metrobouw, 1963

Weer een spoorverlegging op het Weena, 1963

In oktober 1966 toen de ergste metrowerkzaamheden op het Weena achter de rug waren was het de beurt aan de voetgangerstunnel die in het verlengde van de Lijnbaan onder het Weena werd aangelegd. In eerste instantie werden daarvoor hulpsporen aangelegd waardoor er ruimte kwam om op de oorspronkelijke plaats van de rails de twee van het Hofplein afkomstige trambruggen te plaatsen. Die konden in december 1966 in gebruik worden genomen, waarna de werkzaamheden voor de voetgangerstunnel afgerond konden worden. De bruggen verdwenen in mei 1967 en de afbouw van het Weena kon zijn loop hebben.
Op 10 november 1966 konden op het Stationsplein de trams weer hun oorspronkelijke plek innemen waarna pas in maart 1968 het kopspoor op het Weena werd verwijderd.

Per 4 februari 1977 verdween het altijd nog aanwezige lange opstelspoor op het Weena en werd een kort nieuw opstelspoor aan de noordzijde ter hoogte van de Karel Doormanstraat gecreëerd dat tot 16 oktober 1981 in gebruik zou blijven.
Een volgende verandering ontstond met de aanleg van het nieuwe Centraal Station en de aanleg van de Randstadrail waardoor op en rond het Stationsplein regelmatig nieuwe situaties ontstonden.
Per 27 juni 2005 werd een kringspoor door de Poortstraat en over het Delftseplein in gebruik genomen en werden de twee resterende sporen op het Weena tussen het Kruisplein en de Poortstraat alleen nog bij omleidingen gebruikt.
Per 4 juni 2012 werd nog een vanuit de Poortstraat te bereiken opstelspoor op het Weena aangelegd richting Stationsplein.

Oost-West Weena
Wat betreft het gebruik van het Weena door de bus is er een duidelijke scheiding tussen het deel ten oosten van het Stationsplein en het deel ten westen. Met de aanleg van het Weena tussen het Stationsplein en de Beukelsdijk in 1952, ter vervanging van de Diergaardesingel, werd buslijn D, die haar route vanuit Overschie vanaf de Bentincklaan per 7 juli 1947 verlengd zag naar het Stationsplein, in plaats van via de bochtige Diergaardesingel per 19 mei 1952 nu ook over het nieuwe Weena geleid zij het dat op de heenreis nog enkele dagen via de hulpstraat bij het Stationspostkantoor werd gereden.
Toen lijn 33 (de opvolger van lijn D) de taak overnam op 1 november 1953 was dat Weena gedeelte al lang klaar.
Op 3 mei 1958 verscheen lijn 59 om de verbinding met de nieuwe luchthaven Rotterdam-Zestienhoven te onderhouden. Geen volledige dienst echter, waarna per 25 september 1960 de route werd opgenomen in die van buslijn 33.
Tenslotte was daar lijn 51 die van 16 april 1960 tot 4 november 1969 het traject Stationsplein -Spaansebrug bediende.

De oostzijde van het Weena werd vanaf 1 november 1953 bereden door de lijnen 45 en 50 respectievelijk op weg naar Schiebroek en IJsselmonde. Lijn 50 stopte daarmee toen de metro ging rijden per 10 februari 1968, maar in 1967 waren de lijnen 38 (8 mei) -Crooswijk-Schiedam; dus op beide Weenadelen- en 41 (4 november), Spaansepolder verschenen, per 7 februari 1968 gevolgd door lijn 49 naar Station Zuid en lijn 36 (23-11-1968) naar de Alexanderpolder. Lijn 36 zou stoppen op 30 mei 1983. Lijn 37 ook naar de Alexanderpolder reed van 4 januari 1971 tot 30 mei 1983.

Metro
Hoewel het Weena geen enkele aansluiting op en met de metro kent is de invloed van dat vervoermiddel groot geweest.
Nadat op 15 juni 1956 het besluit tot aanleg van een tramtunnel onder de Nieuwe Maas was genomen, volgde op 14 mei 1959 het besluit om een metro te gaan bouwen. Ruim een jaar later
werden in Rotterdam de voorbereidingen zichtbaar. Het tramverkeer op het Kruisplein en de Mauritsweg kreeg nieuwe sporen en de ruimte om het wegvallen van de Coolsingel op te vangen en het terrein tussen het Weena en de Delftsestraat werd een grote bouwvlakte waar in november 1960 de eerste daadwerkelijke bouwactiviteiten van start gingen. Wat dat voor de tram en het wegverkeer heeft betekend is eerder in dit artikel reeds aan de orde gekomen.

De vele wijziging op en rond het oude en nieuwe Stationsplein komen in het betreffende artikel aan bod.

Voor meer informatie over het Hof van Weena; http://www.deleeuwvanweenen.nl/Webpage/Genealogie/Kasteel%20Weenastraat.htm

In onderstaande fotogalerijen zijn ook foto’s opgenomen die eerder zijn gepubliceerd in o.a. onderstaande boeken:
100 jaar hoogbouw in Rotterdam (1999) C. Ploeg
100 jaar Rotterdam, altijd in beweging (2001) R.L. Schuurman
Brandpunt Rotterdam (2004) H. Behrens e.a.
De bovenkant van Rotterdam (2004) Dick Sellenraad
De stad aan de man gebracht (1996) R. v.d. Schaaf
Evenementen in Rotterdam (1988) P. de Winter
Groeten uit het Oude Noorden (1984) H.A. Voet
Groot Handelsgebouw 1948-2003 (2003) R. Vroegindeweij
Het oude westen (1993) S. v.d. Gaag
In Rotterdam gebeurde ’t (1994) F.J. v. Zonneveld
Nederland in vogelvlucht (1955) H. Scholte
Rotterdam (1969) C.E. Bax e.a.
Rotterdam gefotografeerd 1960-1970 (2009) H. Hartog
Rotterdam herzien (1995) C. Oorthuys/J. Reyngoud
Rotterdam in de jaren ’50 (1983) C. Bestebreurtje
Rotterdam in oorlog en vrede (1995) F. Wehrmeijer
Rotterdam Noord in vroeger tijden (1999) F. Rovers
Rotterdam Nu (1965) L.W. Schmidt
Tweemaal Rotterdam 1945-1960 (1960) H.C. Hazewinkel
Van boven bekeken Rotterdam-West (2007) A. Tak
Veertig jaar metro in Rotterdam 1968-2008 (2008) J. v. Huijksloot/J. Kost
Verrassend Rotterdam (2010) C. Zevenbergen
Weena (1997) J. Boddaert

Klik hier voor de foto’s van het Weena tot en met 1965 en de 1e en 2e Weenastraat (deel 1)
Klik hier voor de foto’s van het Weena vanaf 1966, het Weenaplein en de Weenatunnel (deel 2)

  3 comments for “OV-straten Weena

  1. F van Leeuwen
    18 februari 2014 at 20:28

    Foto van de 635 boven het Weenatunneltje is niet van 1977, maar van 1970. Je ziet op de achtergrond de wand van de havenplattegrond en de kabelbaan die door de stad was aangelegd in het kader van C70.

    groet,

    Frits

  2. GJ de Groot
    15 september 2014 at 21:57

    Foto’s 20 en 22: “gezien richting Hofplein”? Daar wordt kennelijk mee bedoeld: “gezien vanaf het Hofplein, kijkend in de richting van het Stationsplein”.

    • Ren√© van der Beek
      16 september 2014 at 13:25

      Inderdaad, de foto’s van het Weena zijn genomen vanuit de richting Hofplein. We passen het gelijk aan!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *