OV-straten Schieweg e.o.

Bergs(ch)elaan, Bergsingel, Berkels(ch)elaan, Lis(ch)plein, Lis(ch)weg, Schiebroeks(ch)elaan, Schieweg, Stadhoudersplein, Stadhoudersweg, Vlaggemanskade, West-Schiekade.

Net als de Rotte is ook de Schie een van de bekendste Rotterdamse vaarwegen. Maar waar de Rotte een natuurlijke oorsprong heeft daar is de Rotterdamsche Schie een gegraven vaart tussen Delft en Delfshaven die dateert uit 1344. Het deel van Overschie naar Delfshaven werd toen de Delfshavensche Schie genoemd en het deel naar Rotterdam, de Rotterdamsche Schie. Ter hoogte van de huidige kruising Schieweg-Schiekade-Bergweg-Walenburgerweg lag de Heulbrug die al in 1476 wordt genoemd als de eerste ‘heul’ neffens de Delfsche Poort.

De Schieweg wordt vaak geassocieerd met Blijdorp. Dat is zeker terecht aangezien de Blijdorpsche Polder waar de wijk naar is genoemd reeds in de dertiende eeuw was ontstaan en de gegraven Schie feitelijk de grens vormde tussen de Blijdorpsche polder aan de zuidzijde en de Bergpolder aan de noordzijde.
Niettemin kwam het wijk Blijdorp er in het begin van de jaren dertig en werd de naam van de Schieweg per 22 juli 1904 vastgesteld.

Herkenbaar en toch weer niet helemaal; de Schieweg in 1933

Herkenbaar en toch weer niet helemaal; de Schieweg in april 1934 (foto: H. Solle)

Daarvoor heette het deel ten zuidwesten van de Schie, de West-Schiekade, overgaand in de Overschieseweg die daarvoor de Lugt of Trekweg werd genoemd. De Oost-Schiekade ten noordoosten werd pas in 1741 bestraat, betaald door rijke eigenaren die hun buitenhuizen aan de 1ste, 2de en 3de Schielaan ten noorden van deze Schiekade hadden.
De West-Schiekade werd als weg naar Overschie en Delft al vanaf 1471 onderhouden als rijweg.
Pas met de ontwikkeling van het wijk Blijdorp veranderde de Schieweg (besluit B&W 19-4-1932) en werd deze geacht te lopen vanaf de Heulbrug tot aan de huidige Vlaggemanstraat en dan noordwaarts richting Gordelweg. Overigens werd het deel van de Oost-Schiekade tussen de Heulbrug en de Vlaggemanstraat tussen 1904 en 1932 de naam Vlaggemanskade, naar de houtzaagmolen die daar stond.

Halverwege dat noordelijk gedeelte van de Schieweg kruist deze de Bergselaan (B&W besluit 23-1-1906) Die maakte onderdeel uit van het uitbreidingsplan van Maatschappij Insulinde uit 1909 ter verdere ontwikkeling van de Bergpolder. In 1913 was de Bergschelaan ontwikkeld tussen de Gordelweg en de Bergsingel en eerst in het uitbreidingsplan Blijdorp van 1927 staan de Schieweg, de Bergselaan en de Stadhoudersweg in hun huidige vorm op de kaart.
Vijf jaar later krijgen de Stadhoudersweg en het Stadhoudersplein ook officieel hun naam (B&W 19-4-1932) en gaat de bouw van start.
Onderdeel van de plannen vormt de demping van de Rotterdamse Schie tussen de Schieweg en de Gordelweg, het deel dat nu wordt gevormd door het Stadhoudersplein en de Noorderhavenkade. Dat besluit uit 1931 werd gevolgd door het besluit van 22 juni 1939 ook het deel tussen het Hofplein en het Stadhoudersplein te dempen, hetgeen zoals velen bekend is, voor een belangrijk deel met het puin van het bombardement in mei 1940 gebeurd is.

Openbaar Vervoer
Ondanks de toch wat beperkte geschiedenis van de bewoning in dit gebied was er toch al vroeg openbaar vervoer aanwezig. De aanleg van de Rotterdamse Schie naar Overschie en Delft zorgde al in 1655 voor een verbinding per trekschuit waardoor het centrum van Rotterdam ook voor passagiers vanuit Overschie en verder bereikbaar werd (en omgekeerd uiteraard).
Zes jaar later kon de reis ook per postkoets worden gemaakt waarbij van de West-Schiekade gebruiki werd gemaakt.
Railverkeer kwam er pas op 7 augustus 1884 toen de IJsel Stoomtram Maatschappij een stoomtramverbinding tussen Overschie en het Slagveld in Rotterdam opende. Een ernstig ongeval maakte op 18 juni 1890 hieraan een einde en het werd de stoomtram verboden vanuit Overschie verder dan de Heulbrug te rijden. Het betekende voor het bedrijf het einde en op 2 augustus van dat jaar werd de exploitatie beëindigd.

Van tram naar bus
In alle haast liet de RTM de stoomtramsporen tot normaalspoor ombouwen en tot de start van de nieuwe paardentramlijn op 14 december 1890 werd het vervoer met omnibussen verzorgd. De route bleef gelijk; vanuit het centrum van Rotterdam via Schiekade en West-Schieweg richting Overschie.
Na de overgang van RTM naar RETM werd vanaf 19 mei 1924 de taak van de paardentram successievelijk overgenomen door een motortram en per 28 mei 1925 verdween de paardentram definitief uit beeld. Nadat de RET was aangetreden verving deze op 25 oktober 1928 de verbinding met buslijn D.
Dat duurde tot 20 maart 1933 toen de Schieweg werd verlaten en via de Stadhoudersweg en de Statenweg werd gereden.

Maar voor wij vervolgen met de activiteiten van de RET moeten we ook nog stilstaan bij de particuliere vervoerders in de jaren twintig in deze omgeving.
Want aan de westzijde van het Lischplein (B&W 1-2-1910) lag van 1916 tot 1937 de Lischweg (van 1910 tot1916 Zwanebloemstraat) en na 1937 ook Lischplein.
Op die Lischweg en daartegenaan op de Schiebroekschelaan en de Berkschelaan lag een trefpunt van particuliere buslijnen, die aansluiting zochten bij het aldaar liggende eindpunt van tramlijn 11.

Op 3 juli 1923 verscheen C.A. Breur, in deze omgeving geen onbekende, als eerst op het Lischplein en reed naar de Avenue Concordia. Deze activiteit was geen lang leven beschoren want op 18 augustus deed hij de vergunning over aan A. Ponjee die het tot 28 augustus 1924 uithield.
Ook de lijn van Ponjee van het Lischplein naar Spangen hield slechts van 24 september 1923 tot 28 augustus 1924 stand.
Ook de verbinding vanaf de Lischweg naar Schiemond was eenzelfde lot beschoten. Zowel de lijn van C.C. v.d. Beek als die van N.J. Rijsbergen hielden het na de start in respectievelijk september en augustus 1923 slechts 4 en 11 maanden uit.
De lijn vanaf de Schiebroekschelaan naar Spangen van C.H. Heskes had het beter voor elkaar en hield het na de start op 25 augustus 1923 uit tot 4 mei 1928 evenals de lijn Lischweg-Lusthofstraat divan C.H.M. Heymen die van 10 oktober 1923 tot 1 december 1929 reed.
Een probeersel van J.T.H. Versteeg op de route Lischweg-Prinsenhoofd duurde twee maanden en de lijn Lischweg-Feyenoorddijk van D.F. Kok die op 21 december 1923 startte, stopte vier maanden later op 29 april 1924.
Iets langer waren G. v.d. Hout en J.A. Hozeman in actie die beiden vanaf de Berkelschelaan naar Spangen reden. De eerste van 22 september 1923 tot 5 oktober 1925 en de tweede van 24 augustus 1923 tot 23 april 1924.
Relatief gezien het meeste succes boekte de route van de Lischweg naar de Bloemhof (Sandelingestraat) waarop tussen 24 oktober 1923 en 4 november 1927 zes ondernemers kortere of langere tijd actief waren. Naast L. Boogert waren dat J.T.H. Versteeg, P. Boot, Autobusmaatschappij Diana, J. Bosdijk en de NV Hermes.

In 1937 kwam een tweede RET buslijn het gebied verkennen. Lijn E reed van 1 september vanaf de De Savornin Lohmanlaan via Bergschelaan, Stadhoudersweg en Statenweg naar het Willemsplein
op 20 oktober 1939 werd het eindpunt De Savornin Lohmanlaan verlengd naar het Lisplein.
Het bombardement op 10 mei 1940 maakte een einde aan deze buslijn.

Buslijn 59 was de volgende die van het westelijke deel van de Stadhoudersweg gebruik ging maken. Van mei tot en met september werd in de jaren 1958, 1959 en 1960 op zaterdagmiddag en zondag vanaf het Stationsplein naar vliegveld Zestienhoven gereden. Op 8 mei 1967 werd een nieuwe buslijn 31 ingesteld vanaf het Lisplein via de Bergselaan, Stadhoudersplein, Stadhoudersweg en de Statenweg naar de Rochussenstraat.
Op 4 november 1967 werd het lijnnummer gewijzigd in 39. In de jaren erna werden beide eindpunten meermalen aangepast maar de route over de Bergselaan en de Stadhoudersweg bleef ongewijzigd.

De lijnen 3, 5, 6, 8, 11, 13, 20, 25.
Buiten de reeds genoemde Motortram hebben de Bergselaan, Schieweg, Stadhoudersweg en Stadhoudersplein meerdere tramlijnen voorbij zien komen.
Als eerste lijn 11, die vanaf het Lischplein de Bergschelaan volgde. Vanaf 15 oktober 1917 tot 17 mei 1922 over de Bergschelaan tot de Rodenrijschelaan en daarna tot de Bergsingel. Dat bleef zo tot de opheffing van de lijn per 8 mei 1967.
Op foto(prenbriefkaart)nr. 9 is nog de eerste eindpuntlus van lijn 11 te zien die lag in het verlengde van de Berkels(che)laan. I.v.m. het doortrekken van de Bergs(ch)elaan tot aan de Gordelweg kwam er in 1937 een nieuwe, iets oostelijker gelegen, eindpuntlus, duidelijk zichtbaar op foto nr. 10. Het op die foto zichtbare personeels- annex wachthuisje werd na de opheffing van lijn 11 (8 mei 1967) in augustus 1967 verplaatst naar Laan van Nooitgedacht. De laatste stukken spoor op de Bergselaan zijn trouwens pas in 2008 verwijderd. Deze lagen nog in de “overgang” bij de Rodenrijselaan/Rodenrijsestraat.

De eerste tramlijn over de Schieweg reed was lijn 6 op 16 oktober 1933. Na eerst gebruik gemaakt te hebben van een kopeindpunt ten noorden van de Abraham Kuyperlaan werd per 30 november 1937 een kopeindpunt bij de Gordelweg in gebruik genomen. Op 18 juli 1967 werd dat weer teruggedraaid in verband met de aanleg van een tramviaduct naar Schiebroek en kreeg lijn 5 (op 14 september 1940 verliet lijn 6 dit stukje Schieweg en werd de plaats ingenomen door lijn 5) weer een kopeindpunt, nu echter ten zuiden van de Abraham Kuyperlaan. Dat verdween toen het viaduct op 25 januari 1969 door lijn 5 in gebruik werd genomen.
Ook vond toen een herstructurering van de kruising Bergselaan-Schieweg plaats waardoor ook vanuit Schiebroek naar Blijdorp gereden kon worden.
Komend vanaf de Walenburgerweg volgde lijn 6 de Vlaggemanskade tot bij de Vlaggemanstraat het nieuwe deel van de Schieweg werd bereikt. Op 1 mei 1942 was dat deel van de Rotterdamse Schie gedempt en werden de nu in het midden gelegde rails in gebruik genomen.
Daarmee verscheen ook een nieuw kruispunt op de assen Schieweg-Schiekade en Bergweg-Walenburgerweg waarin de bestaande situatie grotendeels werd gehandhaafd doch per 20 mei 1968 de dubbele boog tussen de Schieweg en de Walenburgerweg verdween.
Op 10 december 2006 verdween lijn 5 van de Schieweg en kwam daarvoor lijn 20 in de plaats op de route Schiebroek-Reyerdijk. Bovendien kreeg deze lijn gezelschap van lijn 25 op de route Schiebroek-Carnisselande. Lijn 20 verdween per 14 december 2008 uit Schiebroek en van de Schieweg en ging een andere route rijden.

De Blijdorp connectie
Op 14 september 1940 konden de nieuw aangelegde sporen op de Bergschelaan via het Stadhoudersplein en de Stadhoudersweg naar de Van Aerssenlaan in gebruik worden genomen en werd lijn 6 via de Bergschelaan doorgetrokken tot een tijdelijk kopeindpunt op de Stadhoudersweg ter hoogte van de Statenweg. Op 29 november was ook het resterende deel Stadhoudersweg-Van Aerssenlaan gereed en werd lijn 6 doorgetrokken. Op 17 juli 1944 werd lijn 6 opgeheven en werd de route ingenomen door lijn 8 op het traject Koemarkt (Schiedam)-Van Aerssenlaan.
Per 1 december 1944 werd ook deze lijn opgeheven.

Op 8 juni 1945 is de tramloze periode weer voorbij en wordt lijn 3 ingesteld op de route Van Aerssenlaan-Groenezoom. Dat zou deze lijn volhouden tot 2 september 1967 toen het eindpunt Groenezoom werd ingeruild voor de Laan van Nooitgedacht. Van19 mei tot 14 oktober 1969 werd tijdelijk gereden via de Bentincklaan en Stationssingel. Op 2 februari 1981 werd het een ringlijn vanaf de Van Aerssenlaan door het centrum van Rotterdam en per 14-9-1981 werd gereden naar de Blaak.
Op 2 juni 1996 ontstond wederom een wijziging toen er vanaf het Hofplein weer een ringlijn ontstond via de Provenierssingel-Stationssingel-Bentincklaan-Van Aerssenlaan en terug via Stadhoudersweg, Bergselaan en Schieweg naar de Schiekade. Onder lijnnummer 13 werd met de wijzers van de klok meegereden terwijl lijn 3 tegen de wijzers van de klok in reed.
Vanaf 28 augustus 2000 werd lijn 3 weer een ringlijn, maar nu vanaf station Noord waarbij in Blijdorp de route Bentincklaan-Van Aerssenlaan-Stadhoudersweg en verder werd gevolgd.
Met ingang van 24 mei 2004 werd lijn 3 richting Kleiweg verlegd via Bentincklaan – Bentinckplein enz.; de lus door Blijdorp werd dus niet meer bereden. Dit had te maken met de voorbereidende werkzaamheden op het kruispunt Stadhoudersweg/Statenweg i.v.m. de bouw van RandstadRailstation Blijdorp. De sporen op de Stadhoudersweg zijn toen ook een aantal jaren niet berijdbaar geweest. Die situatie duurde tot 23 augustus 2004 waarop lijn 3 definitief uit het Rotterdamse straatbeeld verdween.

Naast de toeristische lijn 10 verzorgde de Stichting RoMeO ook de exploitatie van een lijn 11 (Provenierssingel (hulplus bij Schiekade) – Diergaarde Bljdorp in de seizoenen 2007, 2008 en 2008.
In Blijdorp werd nog wel een ‘experiment’ met een nieuwe lijn 11 uitgevoerd. Een ringlijn die bestond van 22 februari 2010 tot 2 januari 2011. Met deze lijn herleefde de Blijdorp-lus weer even!

De nieuwste ontwikkeling vormt de aansluiting van Blijdorp met ingang van 16 augustus 2010 op Randstadrail en werd het station Blijdorp nabij kruispunt Statenweg/Stadhoudersweg in gebruik genomen.

In onderstaande fotogalerijen zijn ook foto’s opgenomen die eerder zijn gepubliceerd in o.a. onderstaande boeken:
100 jaar Elektrische tram in Rotterdam -deel 1- (2004), C.J. v.d. Werf/H.A. Voet
100 jaar ziekenhuis Eudokia (1989), A.H. Bornebroek/Inograph
De molens van Rotterdam in oude ansichten (2001), J.S. Bakker/Europese Bibliotheek
Dertig jaar Rotterdam 1935-1965 (1086), A. Tak/H.A. Voet
Groeten uit Rotterdam Provenierswijk (1989), H.A. Voet/Repro Holland
Kleur in Rotterdam (1988), A. Tak/H.A. Voet
Overschie, Hillegersberg in oude ansichten (1974), M. Ramperti/Europese Bibliotheek
Rotterdam 1940-1945 (2005), J. de Jong/Focus Publishing
Rotterdam-Blijdorp Bergpolder (2012), Tinus en Bep de Does/Deboektant
Rotterdam door de tijd -deel 2- Blijdorp (2002), A. Tak/H.A. Voet
Rotterdam en hoe het bouwde (2001), J.G. Wattjes/Sijthoff
Rotterdam in beeld (1980), W.H.M. Marijs/Omnibook
Rotterdam in de jaren twintig (1984), Herman Romer/Europese Bibliotheek
Rotterdam in de Tweede Wereldoorlog (2006), J.L. v.d. Pauw/Boom
Rotterdam Noord in vroeger tijden (1999), F. Rovers/Deboektant
Vijf bewogen jaren (1965), J.W. de Boer

Voor foto’s van de Bergselaan, Bergsingel en Berkelselaan klik hier.
Voor foto’s van de Schieweg klik hier.
Voor foto’s van het Lisplein, de Lisweg, Schiebroekselaan, Stadhoudersplein, Stadhoudersweg, Vlaggemanskade en West-Schiekade klik hier.

  5 comments for “OV-straten Schieweg e.o.

  1. Hans Kloos
    17 maart 2014 at 12:30

    Beste redactie,

    Op foto(prenbriefkaart)nr. 9 is nog de eerste eindpuntlus van lijn 11 te zien die lag in het verlengde van de Berkels(che)laan. I.v.m. het doortrekken van de Bergs(ch)elaan tot aan de Gordelweg kwam er in 1937 een nieuwe, iets oostelijker gelegen, eindpuntlus, duidelijk zichtbaar op foto nr. 10. Het op die foto zichtbare personeels- annex wachthuisje werd na de opheffing van lijn 11 (8 mei 1967) in augustus 1967 verplaatst naar Laan van Nooitgedacht.
    De laatste stukken spoor op de Bergselaan zijn trouwens pas in 2008 verwijderd. Deze lagen nog in de “overgang” bij de Rodenrijselaan/Rodenrijsestraat.

    Groet,
    Hans

  2. Suzan
    21 april 2015 at 13:22

    Geweldige foto’s !! Gr.Suzan

  3. bert schulp
    15 mei 2015 at 16:36

    De prachtige foto 1933 (de 1ste van de 3de serie) vanaf de Heulbrug verklaart duidelijk waarom het begin oneven zijde helemaal uit de rooilijn ligt. Er werd namelijk na het dempen van de Schie een 1ste blok tegen Vlaggemanstraat / Heulstraat aangeplakt ( van vm. postkantoor tot en met winkel van der Hulst) en nog een 2de blok dat men bouwde aan de Heulstraat van boekhandel Mazijk tot aan de muziekzaak, zodoende die knik veroorzakend

  4. rien brus
    29 april 2016 at 20:43

    Mijn vader had een zaak op de Schieweg 104 en wij woonden op no.209, daarna 160b. Maar ik wist absoluut niet over bommen op de Schieweg, heel dicht bij no.104. Weet iemand hier iets over?

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *