OV-straten Rotterdamsedijk

Broersvest (Schiedam), Koemarkt (Schiedam), Schiedams(ch)eweg, (B&W 1-2-1920) (B&W 19-5-1933 gedeelte Mathenesserdijk), Rotterdams(ch)edijk (B&W Schiedam), Schielands(ch) Hooge Zeedijk (ca. 1250)
(zie ook de bespreking van het Marconiplein)(in de tekst wordt de huidige spelling gebruikt)

Een van de oudste regionale vervoersverbindingen was die tussen Rotterdam en Schiedam met niet te vergeten daar tussen in, Delfshaven.
Afgezien van de diligence die al vanaf 1830 vanaf het Schielandshuis in Rotterdam naar de Koemarkt in Schiedam reed en het veer op Rotterdam dat over het water de verbinding verzorgde, was het in 1882 niet de beurt aan de paardentram maar aan de stoomtram.
De route, eerst vanaf de Nieuwe Binnenweg (9-4-1881) en later vanaf de Van Oldenbarneveltstraat (12-1-1882) naar de Koemarkt in Schiedam, liep vanaf het Lage Erf in de gemeente Delfshaven, naar de Rotterdamsedijk (Lange Dijkstraat). Na de realisatie van de Aelbrechtsbrug in 1886 werd via de rond 1250 aangelegde Schielandsch Hooge Zeedijk naar de Hooge boomen en de Rotterdamsedijk naar Schiedam gereden.
De straatnaam Schielands Hooge Zeedijk wordt na annexatie van Delfshaven door Rotterdam in 1886 voor wat betreft het gedeelte tussen de Aelbrechtsbrug en de Hooge Boomen gewijzigd in Mathenesserdijk.

Reeds in de 16de eeuw liep de weg van Delfshaven naar Schiedam vanaf het Lage Erf langs de Delfshavense Schie over de Mathenesserdijk en de zeedijk door de Matenes, later Oud Mathenesse, polder. Iets ten westen daarvan kon men de Laanslootseweg vinden. In die hoek met de Schiedamse Zeedijk, later Schielandsch Hooge Zeedijk, lag op grondgebied van Schiedam de hoeve Hooge Boomen. Dat was ook de aanduiding die men vóór de naam Marconiplein gebruikte, om die locatie aan te duiden.

Motorrijtuig 93, lijn 8, Rotterdamsedijk, Schiedam, ca. 1915

Motorrijtuig 93, lijn 8, Rotterdams(ch)edijk, Schiedam, ca. 1910

Op 17 december 1906 neemt de elektrische tramlijn 8 de taak van de stoomtram over, maar blijft nog wel vanaf het Lage Erf en de Aelbrechtsbrug over de Mathenesserdijk naar Schielandsch Hooge Zeedijk rijden richting Schiedam. Eerst op 1 december 1910 wordt het traject via de Mathenesserdijk verlaten en komt men vanaf de Lage Erfbrug en de nieuwe Aelbrechtsbrug op de Schiedams(ch)eweg bij de Hooge Boomen (het latere Marconiplein) terecht en vervolgens via Schielandsch Hooge Zeedijk richting Koemarkt.
Op de Koemarkt zelf was inmiddels op 18 september 1902 de Schiedamse paardentram verschenen die de verbinding tussen de haven en het station onderhield. Het traject bestond uit drie delen met elk een eigen lijnaanduiding, doch een succes is het nooit geworden. In 1917 werd de verbinding dan ook opgeheven.

De dijk
Alhoewel de redelijk rechte lijn tussen het Marconiplein en de Koemarkt anders doet veronderstellen, is de route, beter gezegd de ligging van de tramrails, de nodige keren aan verandering onderhevig geweest.
Met de realisatie van de doortrekking van de stoomtramlijn van het Lage Erf naar de Koemarkt kon toenmalig RTM directeur Guichart gebruikmaken van de door het Hoogheemraadschap van Schieland voor 40 jaar verleende concessie om onderlangs de buitenberm van Schielandsch Hooge Zeedijk een tramspoor aan te leggen. In Schiedam was oorspronkelijk het Broersveld als eindpunt voorzien, maar dat zorgde voor de nodige beroering en uiteindelijk verleende de Gemeenteraad toestemming tot aanleg van een eindpunt op de Koemarkt aan het einde van de Rotterdams(ch)edijk.
Dat besluit kwam op het nippertje want de RTM was met het leggen van de rails al gevorderd tot de Koemarkt. Daarmee ontstond een enkelsporig traject vanaf de wisselplaats het Roode Hek (Marconiplein/ Hooge Boomen) tot op de Koemarkt.
In 1891 werd het enkelspoor op het eindpunt Koemarkt werd vervangen door dubbelspoor maar tot een verlegging van het eindpunt kwam het niet. Dat gebeurde eerst in 1902 toen Schiedam een exorbitante vergoeding ging vragen voor het gebruik van de grond en vanaf 18 april 1902 kwam het eindpunt te liggen op de Rotterdams(ch)edijk, net voor de Koemarkt.
De spoorverdubbeling tussen Delfshaven en Schiedam vond eerste plaats in 1906. Op zaterdag 15 december 1906 werden de laatste proefritten gemaakt en werd een periode van 25 jaar stoomtram (en 65 dodelijke slachtoffers) afgesloten. Op maandag 17 december nam de elektrische tramlijn 8 de taak over maar bleef nog wel vanaf het Lage Erf en de Aelbrechtsbrug over de Mathenesserdijk naar Schielandsch Hooge Zeedijk rijden richting Schiedam. Eerst op 1 december 1910 wordt het traject via de Mathenesserdijk verlaten en komt men vanaf de Lage Erfbrug en de nieuwe Aelbrechtsbrug op de Schiedams(ch)eweg bij de Hooge Boomen terecht en vervolgt via Schielandsch Hooge Zeedijk.

Rotterdamschedijk Schiedam, lijn 8, ca. 1950

Rotterdamschedijk Schiedam, lijn 8, ca. 1950

In 1922 werd begonnen met het verplaatsen van de sporen vanaf het lage deel beneden aan de dijk, naar de hoge dijk zelf. Per 17 januari 1923 werd het spoor richting Schiedam bovendijks verlegd en op 27 januari volgde het spoor richting Rotterdam. Het zou niet de eerste verlegging zijn want in 1942 werd de Schiedams(ch)eweg volledig gereconstrueerd. Twee aparte rijbanen gescheiden door een middenberm waarin het tramspoor werd gelegd. De werkzaamheden in het kader van de werkverschaffing waren op 11 augustus 1942 gereed. In 1948 werden de sporen op het Schiedamse deel van het traject ook op vrije baan gelegd.
Maar dat was niet de laatste keer dat zij van plek zouden wisselen.
In het kader van de Deltawet werd de Schiedamseweg op een nieuwe hoogte gebracht. Daarvoor werden de sporen op 18 mei 1967 eerst weer ten zuiden van de weg benedendijks verlegd, om op 16 en 18 september 1967 (eerst het spoor richting Schiedam en daarna richting Rotterdam) op hun huidige plaats terug te keren.

De ontwikkeling van de wijk Spangen tussen 1910 en 1920 om de groeiende bevolking onderdak te bieden; de aanleg van de havens zoals de Keilehaven, Lekhaven en IJsselhaven tussen 1912 en 1916 en het Merwehavencomplex tussen 1923 en 1930 met alle bijbehorende industrie op de Keileweg, Galvanistraat en Van Helmontstraat. In 1910 kwam de Schiedams(ch)eweg en in 1914 de Vierhavenstraat gereed, rechtstreekse verbindingen tussen Delfshaven en Schielands Hooge Zeedijk. Daarnaast was er de wijk Bospolder/Tussendijken, die tussen 1910 en 1930 werd gebouwd.
Ook twee andere aspecten speelden een rol. De bouw van het bekende ‘Witte Dorp’ vanaf 1922, dat feitelijk direct achter de hoeve Hooge Boomen tot stand kwam én de aanleg van het Havenspoor dat aansloot op de hoofdlijn van de H.IJ.S.M. van Rotterdam naar Amsterdam en een verbinding tot stand bracht met het goederenstation Rechter Maas Oever (RMO) aan de Vierhavenstraat.
Maar ook op Schiedams grondgebied ontwikkelde zich aan de noordzijde van de Schiedams(ch)eweg een wijk tussen het oude Schiedam en het Witte Dorp terwijl aan de zuidzijde van Schielands Hooge Zeedijk zich wat industrie vestigde.

Per lijn
Naast de reeds genoemde stoomtramlijn en de vervangende elektrische lijn 8, hebben over dit traject diverse tramlijnen gereden;
Lijn 1: Vanaf 1 juli 1936 reed deze lijn op de route Koemarkt-Honingerdijk. Vanaf 17 mei 1940 werd het een ringlijn vanaf de Koemarkt naar de Eendrachtsweg, die echter op 6 juni 1940 werd opgeheven.
Lijn 4: Een lijn met een lange geschiedenis. Vanaf het Oudehoofdplein naar het Willemsplein werd de lijn op 14 september 1929 verlengd naar het Marconiplein met een keerlus via de Dirk Danestraat. Op 1 november 1929 volgde weer een verlenging naar de Koemarkt en per 2 september 1967 volgde opheffing. Per 10 juli 1985 keerde deze lijn weer terug toen deze vanaf het Heemraadsplein via het Marconiplein werd doorgetrokken naar het Stadserf in Schiedam. Van 11 juni 1990 tot 22 juni 1992 werd het westelijke eindpunt de Spartastraat maar de lijn bleef wel via het Marconiplein rijden.
M.i.v. 22 juni 1992 werd het traject naar Schiedam “hersteld” met tijdens de stillere uren eindpunt op het Marconiplein. Het trajectgedeelte naar Schiedam verviel voor lijn 4 definitief m.i.v. 4 november 2002, nadat het trajectgedeelte naar Schiedam m.i.v. 28 augustus nog slechts tijdens de spitsuren werd bereden.
Lijn 6: Vanaf 11 juni 1990 werd lijn 6 vanuit Spangen doorgetrokken naar de Koemarkt om per 22 juni 1992 weer via het Marconiplein naar de Spartastraat te rijden totdat de lijn op 28 augustus 2000 werd opgeheven.
Lijn 8: De eerste lijn die de Koemarkt via het Marconiplein vanuit het centrum bereikte was lijn 8 op 17 december 1906. Na opheffing op 1 juli 1936 verscheen deze lijn op 6 juni 1940 weer via het Marconiplein op de route Koemarkt-Oudehavenkade tot 1 november 1942 Daarna was de route tot 1 juli 1954 Koemarkt-Bulgersteyn. Vanaf 2 september 1967 werd weer gereden op de route Koemarkt-Laan van Nooitgedacht tot 26 april 1986.
Lijn 21: Als meest recente lijn werd deze als de ex van lijn 1 in dienst gesteld op 31 oktober 2005 op de route De Esch-Schiedam-Nieuwland.
Lijn 23: Deze verscheen op het traject m.i.v. 31 oktober 2005 i.v.m. verlenging naar Vlaardingen-Holy, gevolg door inkorting tot Marconiplein m.i.v. 9 december 2012.
Lijn 24: deze nieuwe lijn nam gedeeltelijk de taak van lijn 23 over en ging m.i.v. 9 december 2012 rijden van De Esch naar Vlaardingen-Holy via Marconiplein.

Aanhangrijtuig 1029, motorrijtuig 135, lijn 8, Schiedamseweg, 16-9-1967

Aanhangrijtuig 1029, motorrijtuig 135, lijn 8, Schiedamseweg, 16-9-1967

De railsituatie op de Koemarkt is na de opening van lijn 8 op 17 december 1906 diverse malen gewijzigd. Het oorspronkelijke kopeindpunt op de Rotterdams(ch)edijk met een inhaalspoor om de aanhangrijtuigen te kunnen wisselen, werd in mei 1909 verwisseld voor een keerlus op de Koemarkt, de kop van de Broersvest. Dat werd gehandhaafd tot 19 mei 1932 toe de situatie, mede door de gewijzigde bebouwing en een aanpassing van de wegen werd gewijzigd in een wat afgeplatte lus met een driehoekspoor op het Broersvest. Bovendien kwam er een overloopwissel op de Rotterdamsedijk. In 1938 werd een inhaal/opstelspoor aan de zuidzijde aangelegd. Die situatie bleef gehandhaafd tot per 4 september 1983 een verlenging van de lijnen over de Broersvest volgde waarmee de keerlus en het opstelspoor verviel.

Ook de bus
Op de route vanuit het Rotterdamse centrum naar Schiedam en verder westwaarts, was in de jaren twintig een ruim particulier aanbod busvervoer.

Bijzonder is dan een buslijn 8 ! een speciale lijn die alleen vroege en late ritten volgens de route van tramlijn 8 reed van 10 december 1934 tot 3 december 1939.
Alhoewel de eerste buslijnen gebruik maakte van de Rotterdamsedijk en de Schiedamseweg, wred na gereedkomen van de nieuwe wijken ten noorden van dit traject de route verlegd via de Franselaan.

Na de opheffing van buslijn 8 m.i.v. 3 december 1939 werden er op de lijnen K en M enkele vroege “interlokale”ritten Coolsingel (Passage) – Schiedam ingelegd en ‘s nachts in omgekeerde richting. Deze ritten werden over Rotterdams(ch)edijk en Schiedams(ch)eweg geleid. Dit heeft geduurd tot 10 mei 1940.
Na de capitulatie werden de buslijnen bij stukjes en beetjes weer opnieuw in dienst gesteld maar de “interlokale” ritten werden niet meer gereden, al reden uit- en inrukkende bussen wel via deze route.
Ook na de oorlog reden in- en uitrukkende diensten van garage Lusthofstraat (m.i.v. 10 april 1947 garage Sluisjesdijk) via Schiedamseweg en Rotterdamsedijk.
De Rotterdamsedijk werd vanaf 1 november 1949 ook weer bediend door bussen van de lijn M (per 1 november 1953 41) toen deze verlegd werden om het oostelijk gedeelte van Schiedam op het openbaar vervoersnet aan te sluiten. De lijnvoering in de oostelijke contreien van Schiedam op deze lijnen is overigens vaak gewijzigd. M.i.v. 1 maart 1951 verscheen ook lijn K (per 1 november 1953 lijn 39) op de Rotterdamsedijk. De lijnvoering in het oostelijk stadsdeel van Schiedam is enige malen herhaald en later werd allen richting Koemarkt via Rotterdamsedijk gereden. De hiergenoemde lijnen 39 en 41 werden trouwens m.i.v. 2 september 1967 vernummerd in resp. 54 en 55.
Een reorganisatie van het busnet in Schiedam leidde m.i.v. 20 oktober 1973 tot de opheffing van lijn 55 en bleef alleen lijn 54 nog over op de Rotterdamsedijk.
Met ingang van de laatste jaardienstregeling, ingaande 15 december 2013, zien we op de Rotterdamsedijk ook weer een (RET) buslijn, de 126.

Wat betreft het Marconiplein (zie ook hier) kunnen we ook de havenlijn 57 nog even aanstippen. Deze weinig succesvolle lijn werd op 1 oktober 1959 ingesteld tussen Willemsplein en Gustoweg en reed min of meer langs alle havens tussen Parkhaven en grens Schiedam, uiteraard alleen op werkdagen (toen ook nog op zaterdagochtend). De lijn werd m.i.v. 11 januari 1960 nog doorgetrokken van Willemsplein naar Station Blaak maar ook leidde niet tot betere resultaten.
M.i.v. 22 februari 1960 reden trouwens uitsluitend particuliere bussen op deze lijn, gehuurd van de firma “De Snelle Vliet”. Voor de passagiersafhandeling reed een RET-conducteur mee! De conducteur werd ingezet vanuit remise Delfshaven en volgens dienstorder moest deze functionaris ook worden opgehaald en na einde dienst weer te worden teruggebracht! Op deze in- en uitrukdiensten mochten geen passagiers meerijden.
Ondanks alle inspanningen was het m.i.v. 11 april 1960 einde verhaal voor lijn 57.

Bus 820, DAF-Hainje, lijn 54, Rotterdamsedijk, met motorrijtuig 706 lijn 1 en motorrijtuig 244, lijn 8, 1983

Bus 820, DAF-Hainje, lijn 54, Rotterdamsedijk, met motorrijtuig 706 lijn 1 en motorrijtuig 244, lijn 8, 1983

Particuliere inspanningen
Meer aanbod was er op de route van Rotterdam-centrum naar Schiedam waarbij de aanname geld dat de route via het Marconiplein over de Schiedamseweg en de Rotterdamsedijk naar Schiedam werd gevolgd.
Zo waren er naast de tram en de spoorlijn van de NS 7 ondernemers op de route waardoor op dat traject wel iedere 5 minuten een bus reed en die waren beslist niet afgeladen vol. De krenten waren behoorlijk uit de pap. Ondanks de grote wooncentra was het dus beslist geen vetpot, maar een karige boterham, een situatie die nog verergerde door de crisisjaren dertig.

De ADOR reed vanaf de Rusthoflaan naar het Rozenburgerplein in Schiedam van 7 januari 1924 tot 20 december 1927. Op de route Diergaardelaan-Schiedam was er meer aanbod. Autobusonderneming de Luxe reed er van 4 maart 1931 tot 3 oktober 1934 waarna overname door de RET volgde en J. Korpel reed het traject van 17 december 1926 tot 5 maart 1930. De Munnik startte dat traject op 4 augustus 1923 en hield dat met wat ups en downs vol tot de overname door de RET op 21 juni 1939.
Autobusonderneming Van der Ende te Schiedam begon in 1922 met drie T-Fordjes in 1922 met de autodienst van Schiedam naar Rotterdam. De Fordjes werden al snel vervangen door grotere wagens. Van 1925 tot 1930 werden in hoofdzaak De Dion Bouton autobussen aangeschaft, ook om in de gunst van de klant te blijven, want de concurrentie was groot. Het mocht niet baten, want in 1940 verhuisde men naar Apeldoorn.
Ook de langste route vanaf de Coolsingel naar Maassluis, verzorgd door de M.A.O.O. die vanaf juni 1924 werd gereden werd op 1 augustus 1926 overgedaan aan de EVAG. Zo ook de VAOM die vanaf 1924 een dienst onderhield tussen de Coolsingel en Vlaardingen deed deze in 1940 over aan de EVAG.
Deze laatste bleek een belangrijke speler te zijn die betrouwbaar vervoer leverde en in de loop der tijd meerdere collega’s overnam. De route Coolsingel-Vlaardingen die op 22 juni 1923 werd gestart werd dan ook volgehouden tot 30 mei 1940 toen de RET de lijn overnam.

In onderstaande fotogalerij zijn ook foto’s opgenomen die eerder zijn gepubliceerd in o.a. onderstaande boeken:
Met de stoomtram van Coolsingel Rotterdam naar Koemarkt Schiedam (2002) R.G. Klomp
Rotterdam stad van mijn vader -deel 2- (1980) M.v.d. Vegt

Voor foto’s van de Broersvest en de Koemarkt klik hier.
Voor foto’s van de Rotterdamsedijk en de Schiedamseweg klik hier.

  7 comments for “OV-straten Rotterdamsedijk

  1. Ton Simon
    2 juni 2014 at 20:14

    Hoi René

    Toch weer even zeuren over de dateringen. Volgens mij dateert foto 39 niet uit 1975 maar uit 1967. Lijn 4 reed in 1975 niet meer over de Rotterdamsedijk en je kunt de “dubbele”sporen i.v.m. de ophoging van de dijk nar Deltahoogte zien liggen. Leuk trouwens, al die foto’s van mijn geboortegrond 🙂 !

    Ton Simon

    • Ren√© van der Beek
      3 juni 2014 at 07:23

      Je hebt helemaal gelijk Ton, gewoon over het hoofd gezien bij de controle, inmiddels aangepast!

  2. GJ de Groot
    20 juli 2016 at 19:40

    Motorrijtuig 107, lijn 8, Schiedamseweg, 17-9-1967

    De bestemming verdient een verklaring.

    • René van der Beek
      21 juli 2016 at 06:35

      Dat zouden we aan de fotograaf of aan de trambestuurder moeten vragen, maar de bestemming die wordt getoond is in ieder geval de andere kant uit en heeft nooit een lijn 8 gezien.

  3. GJ de Groot
    21 juli 2016 at 10:43

    Motorrijtuig 369, lijn 6, Rotterdamsedijk Schiedam, 20-2-1983
    Motorrijtuig 371, lijn 6, Rotterdamsedijk Schiedam, 20-2-1983
    Motorrijtuig 370, lijn 6 Rotterdamsedijk Schiedam, 20-2-1983
    Welke is de reden dat lijn 6 op zondag 20 februari 1983 naar Schiedam reed?
    Bij de route van lijn 6 wordt deze verlegging niet genoteerd (van 11 juni 1990 – 22 juni 1992 reed lijn 6 – regulier, traject geruild met lijn 4 – naar Schiedam).

    • René van der Beek
      23 juli 2016 at 07:29

      Wellicht weet iemand het antwoord?

    • René van der Beek
      25 juli 2016 at 08:55

      Zo’n vraag is altijd een uitdaging en na het nodige zoekwerk is het antwoord gevonden. Wegens plaatsing van een nieuw brugdeel was de Mathenesserbrug van vrijdagavond 18 februari 21.00 uur t/m maandag 21 februari 4. 00 uur afgesloten. In verband hiermee werden de lijnen 1, 6, 7 en 8 aangepast. De lijnen 1, 7 en 8 reden een aangepast route die hen echter niet ten westen van de Mathenesserbrug bracht, reden waarom lijn 6 van Spangen verlengd werd naar Schiedam en versterkt met enkele rijtuigen. Omdat deze lijnwijziging slechts 2 dagen betrof is een vermelding in het complete lijnoverzicht waarschijnlijk achterwege gebleven.

Geef een reactie