OV-straten Oudedijk

Oudedijk, Chris Bennekerslaan, ‘s-Gravenweg, Laan van Nooitgedacht

“Zo oud als de weg naar Kralingen” is een bekende Rotterdamse uitdrukking. In feite hebben we het dan over de Oudedijk en de ‘s-Gravenweg. Tussen het asfalt van vandaag en het zand van weleer is er het nodige gepasseerd, letterlijk en figuurlijk. Beiden komen in onderstaand artikel aan bod.
Aanvankelijk waren het niet eens zozeer de bewoners uit deze omgeving maar meer de reizigers tussen Rotterdam en Gouda die van het prille openbaar vervoer op deze route gebruik maakten.

Voor wij dieper op de vervoersproblematiek van dit gebied van de voormalige gemeente Kralingen, die in 1895 bij Rotterdam gevoegd ingaan, staan wij eerst stil bij de stedelijke ontwikkeling.
De geschiedenis daarvan gaat tenminste terug tot de 13e eeuw waarin een polderlandschap met een aantal door edelen bewoonde buitenplaatsen langzaam aan het vervenen is.
Het turfsteken als brandstof nam in de 17e eeuw een grote vlucht waardoor vele plassen ontstonden en bleef er slechts een smal stuk grond over. De ‘Veenweg’ herinnert niet alleen aan deze ontwikkeling maar vormde feitelijk de kern van het oude Kralingen.
In 1795 werden Schout en Schepenen van de ambachtsheerlijkheid als gemeentebestuur aangesteld en veel Rotterdammers gingen deze nabuurgemeente als buitenplaats beschouwen.

Oudedijk ter hoogte van de Voorschoterlaan richting Viersprong, ca. 1910. motorrijtuig 62, van lijn 5.

Oudedijk ter hoogte van de Voorschoterlaan richting Viersprong, ca. 1910. motorrijtuig 62, van lijn 5.

De Oudedijk maakte deel uit van een oude waterkering die al in de 11e eeuw verliep van Gouda naar Vlaardingen. De huidige naam is uit het verleden blijven bestaan en nooit officieel vastgesteld.
De naam ‘s-Gravenweg komt reeds in 1383 voor en is met de annexatie per 21 mei 185 officieel vastgelegd. Ook de Kortekade wordt reeds op een kaart van 1615 vermeld.
De Chris Bennekerslaan (B&W 4-3-1947) en de Laan van Nooitgedacht (B&W 3-1-1928) zijn van recenter datum.
Waar de ‘s-Gravenweg door de jaren heen het aanzien heeft behouden is de Oudedijk langaamaan verder opgebouwd en vernieuwd.
Het noordelijke deel tussen de Kortekade en de Vlietlaan heeft weinig meer van 100 jaar geleden en aan de zuidzijde is de omgeving rond de voormalige gasfabriek in een later stadium compleet vernieuwd. Dit zuidelijke deel omvat daarmee ook aanzienlijk modernere bebouwing dan de noordzijde.

De meeste veranderingen heeft de ‘s-Gravenweg in de laatste decennia doorgemaakt. De aanleg van de metro, met de aanleg van metrostation Kralingse Zoom waardoor het profiel van de ‘s-Gravenweg ter plaatse moest worden aangepast, maar ook de aanleg van de werkplaats, meldkamer en stallingsruimte voor de metro is daar debet aan geweest.
Meer naar het oosten is daar natuurlijk de aanleg van het nieuwe wijk ‘s-Graveland. De ‘s-Gravenweg eindigt niet in Rotterdam, maar loopt door naar Capelle aan den IJssel en zelfs buiten de Rotterdamse regio tot aan de Hollandse IJssel in Nieuwerkerk aan de IJssel.
Op de grens met Capelle aan den IJssel kruist de metrobaan de ‘s-Gravenweg waarmee de bijna oudste weg van Rotterdam het modernste vervoermiddel kruist.

Openbaar Vervoer
De bouwontwikkelingen tonen ook aan op welke manier de behoefte aan vervoer is gegroeid en veranderd.
De ‘s-Gravenweg, samen met de Oudedijk van oudsher de verbinding richting Gouda en Utrecht was de belangrijkste route naar het oosten van het land. Rond 1680 werd de zandweg, aangezien een beoogde trekvaart tussen Rotterdam en Gouda er door onenigheid tussen beide steden er niet zou komen, voorzien van klinkers. Ook ten zuiden van Rotterdam werd deze ontwikkeling ingezet.
In 1741 werd dan ook vastgesteld dat de ‘s-Gravenweg met 20 kilometer bestrating de langste straatweg van Nederland was.
Logisch dat daarmee de ontwikkeling van het vervoer werd versneld. Zo reden de Koninklijke Postwagens van Louis Vermeulen en J.M. Schieder vanaf 1824 naar Utrecht.

Busbedrijven
Voor een deel werd ook de route via de Honingerdijk, Nesserdijk en Schaardijk gekozen, maar dat was meer voor de richting Capelle en Krimpen.
Dat was ook de route die een aantal particuliere vervoerders gebruikten, maar toch waren het ook de bekende maatschappijen als de Twee Provinciën/RAGOM met de lijnen over de in 1958 geopende Algerabrug waarover 3 nieuwe lijnen in dienst werden gesteld; lijn 21 Centraal Station-Schoonhoven, lijn 22 Centraal Station-Ouderkerk aan de IJssel-Gouda en lijn 23 Centraal Station-Lekkerkerk-Bergambacht-Gouda.

Ook de gebroeders Van Gog waren daar actief. In 1934 werd door Van Gog de lijn Rotterdam – Nieuwerkerk aan den IJssel via de ‘s-Gravenweg overgenomen van de NV Auto Omnibus Maatschappij “De Ster” te Rotterdam, die hier sinds 1922 gereden had. In de jaren vijftig en zestig nam het vervoer op de lijnen van Van Gog sterk toe, vooral doordat Capelle aan den IJssel zich ontwikkelde tot een forensendorp voor Rotterdam. Er kwamen dan ook lijnen bij en de bussen gingen vaker rijden waarmee het zowel op de Nesserrdijk als op de ‘s-Gravenweg aanzienlijk drukker werd. Als Van Gog’s Autobusdiensten NV bleef het bedrijf nog tot 1 januari 1974 bestaan als dochteronderneming van Citosa en vanaf 1 januari 1969 van diens opvolger Westnederland.

De RET(M)
Lijn 5 was de eerste tramlijn die in dit gebied kwam. Op de Oudedijk werd een kopeindpunt gerealiseeerd en ingebruik genomen op 13 maart 1907. Dat duurde tot de verlenging naar de ‘s-Gravenweg bij de Ess(ch)enlaan per 7 juli 1928. Gelijktijdig werd op de Oudedijk een overloopwissel aangelegd ter hoogte van de Waterloostraat. Overigens werd de kruising van de Oudedijk met de ’s-Gravenweg, de Hoflaan en de Kortekade tot medio 1952 aangeduid als Viersprong.
De Oudedijk werd in eerste instantie bereikt vanaf de Goudsche Rijweg via de Brouwerstraat en de Helenastraat (terug via Alettastraat en Kettingstraat). Op 1 mei 1929 kwam ook lijn 16 op de Oudedijk te rijden en kreeg haar eindpunt naast dat van lijn 5 op de ‘s-Gravenweg.

Per 24 maart 1930 werd een nieuwe lijn 22 ingesteld die over de Oudedijk de Avenue Concordia bereikte. Op 1 juli 1936 verdween deze lijn tot 1 september 1937 en in de tussenliggende periode nam lijn 15 de honneurs waar. Op 8 juni 1968 werd lijn 22 vervangen door lijn 9 die per 14 maart 1977 werd doorgetrokken naar de Laan van Nooitgedacht.
Het is 21 december 1940 wanneer een lijn 17 op de Oudedijk verschijnt en haar eindpunt krijgt op de ‘s-Gravenweg. Op 10 mei was dat eindpunt verlaten door de lijnen 5 en 16. Lijn 5 zou niet meer terugkeren, wel lijn 16 die dat al deed op de 27e mei 1940. De lijnen 16 en 17 zouden dat doen tot 1 december 1944. Lijn 17 zou in die oorlogsperiode weer terugkeren op 1 december 1947 en lijn 16 op 8 juni 1945. De lijnen 16 en 17 wisselen op die plaats nog éénmaal; lijn 17 verdwijnt op 5 augustus 1965 en lijn 16 op 4 augustus 1967. Tussen 4 augustus 1965 en 4 augustus 1967 heeft lijn 17 in verband met de inzet van gelede éénrichtingstrams naar de Avenue Concordia verlegd.

De nieuwe eindpuntlus met 3 opstelsporen aan de Laan van Nooitgedacht werd op 4 augustus 1967 in gebruik genomen in verband met de metrobouw in Kralingen. Dan worden de lijnen 16 en 17 verlengd naar de Laan van Nooitgedacht tot op 2 september 1967 opheffing volgde en de lijnen 16 en 17 worden vervangen door de lijnen 3 en 8.
Op 2 september 1967 verscheen een nieuwe lijn 8 vanaf de Laan van Nooitgedacht naar Schiedam, terwijl gelijktijdig een eveneens nieuwe lijn 3 vanaf de Laan van Nooitgedacht via het centrum naar Blijdorp ging rijden..

Samen met de lijnen 3 en 8 werd lijn 9 vanaf 26 juni 1977 verlegd naar een nieuw eindpunt aan de Chris Bennekerslaan bij de Gerdesiaweg. Dit in verband met de bouw van de tunnelbuis voor de Oost-West metro onder delen van de Oudedijk en de ‘s-Gravenweg. Op 2 februari 1981 nam lijn 7 de taak van lijn 3 over.
Dat duurde tot 31 oktober 1983 toen de verlenging via de Oudedijk, de ’s-Gravenweg en de Burgemeester Oudlaan naar het nieuw eindpunt Woudestein gereedkwam.

De RET bus
Voor het eerst in 1963 kom er een RET bus op de Oudedijk. Lijn 57 gaat vanaf de Lusthofstraat via de Oudedijk naar de Alexanderpolder. Een ringlijn die tot 4 november 1967 wordt gereden waarna lijn 36 de route overneemt tot 23 november 1986 om plaats te maken voor lijn 48 die van de Oudedijk en de ‘s-Gravenweg gebruik maakt tot 7 augustus 1983, vooruitlopend op de terugkeer van de lijnen 7 en 9 in die contreien i.v.m. verlenging naar Burgemeester Oudlaan (sinds ongeveer 2000 op de lijnfilms aangeduid met “Woudestein”).
Onder lijnnummer 31 wordt een ringlijn gereden over de Oudedijk, de ‘s-Gravenweg en KRalingse Zoom van 22 augustus 1977 tot 2 april 1979, van 7 augustus 1983 tot 31 oktober 1983 en 27 augustus 1990 tot 21 mei 1991.
Ook lijn 34 reed hier op de route van NS Station Alexanderpolder naar de Kralingse Zoom tussen 27 augustus 1984 tot 21 mei 1991.

In de jaren negentig reed lijn 37 een ringlijn vanuit de Alexanderpolder via de ‘s-Gravenweg, de Oudedijk en de Gerdesiaweg van 27 augustus 1990 tot 22 juni 1992 en lijn 42, de Kralingse Boslijn op de zaterdag en de zondag in de zomermaanden van 23 juni 1990 tot 22 augustus 1994
Lijn 46 maakte gebruik van de Oudedijk en de ‘s-Gravenweg op de route Kralingse Zoom-Ommoord vanaf 2 juni 1996 en werd opgeheven op 4 november 2002 en vervangen door een nieuwe lijn 36 die reed tussen Centraal Station en Station Alexander en op 24 mei 2004 werd ingekort tot traject Metrostation Kralingse Zoom – Station Alexander. Lijn 47 op de route Zuidplein-Kralingse Zoom (ringlijn) reed er vanaf 2 juni 1996 en werd met ingang van 14 december 2008 grotendeels vervangen door Qbuzz-lijn 183, die met ingang van 9 december 2012 weer door de RET werd geëxploiteerd.

In onderstaande fotogalerijen zijn ook foto’s opgenomen die eerder zijn gepubliceerd in o.a. onderstaande boeken:
100 jaar elektrische tram 1905-2005 (2004) C.J. v.d. Werf/H.A. Voet
Groeten uit Kralingen (1984), H.A. Voet/Repro Holland
Kralingen in oude ansichten (1969), R.A.D. Renting/Europese Bibliotheek
Kralingen van Weleer (1994), H.A. Voet/H.A. Voet
Rotterdam 1940-1945 (1995), F.J. v. Zonneveld/Repro Holland
Rotterdam door de tijd -deel 3- Kralingen en Kralingseveer (2002), H.J.S. Klaassen/H.A. Voet
Rotterdam in barbaarse jaren -deel 2- (1990), H. Romer/A. Donker
Rotterdam-Kralingen door brand verwoest mei 1940 (1995) L. v.d. Hoek/Deboektant
Rotterdam-Kralingen in vroeger tijden (2005), Bep en Tinus de Does/Deboektant
Verrassend Rotterdam (2010), C. Zevenbergen/ Waanders

Voor foto’s van de Oudedijk klik hier.
Voor foto’s van de Chris Bennekerslaan, ‘s-Gravenweg en Laan van Nooitgedacht klik hier.

  4 comments for “OV-straten Oudedijk

  1. F van Leeuwen
    20 maart 2014 at 21:17

    Foto 2 Aanleg eindpuntlus Laan van Nooitgedacht staat in spiegelbeeld.

  2. Ton Simon
    21 maart 2014 at 21:53

    Foto 25 moet in 1973 of later genomen zijn. De groene Opel Rekord op de foto heeft een kenteken dat in 1973 is afgegeven.

  3. Jan Bogaarts
    7 mei 2016 at 19:02

    Of Napoleon een visionair was weet ik niet, maar het lijkt me toch wat onwaarschijnlijk dat hij rond 1680 dus jaren voor zijn geboorte (1769) opdracht heeft gegeven om de ’s Gravenweg te bestraten.

    • René van der Beek
      8 mei 2016 at 13:15

      Hallo Jan,
      De invloed van Napoleon op dit kleine lage landje is onmiskenbaar groot geweest, maar inderdaad, hij heeft geen aandeel gehad in de bestrating van de ‘s-Gravenweg. Dat was al ruimschoots voor hem geregeld.
      We hebben het aangepast.
      Dank voor de opmerking!
      groeten René

Geef een reactie